क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंतीवर विशेष: त्यांच्यावरील मानव हक्क उल्लंघनाची वेदनादायी कहाणी

समाजसुधारणेच्या मार्गावर सहन केलेले मानव हक्क उल्लंघन आजही काळजाला भिडणारे

आज भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, थोर समाजसुधारिका आणि स्त्री शिक्षणाच्या जननी क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंतीनिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात विविध ठिकाणी त्यांचे स्मरण करून आदरांजली अर्पण करण्यात येत आहे. स्त्री-शिक्षण, दलित उत्थान आणि सामाजिक समतेसाठी त्यांनी आयुष्यभर लढा दिला. मात्र, या लढ्यात त्यांनी सहन केलेले मानव हक्क उल्लंघन आणि अमानुष छळ आजही समाजाला अंतर्मुख करणारे आहेत.

शाळा सुरू होताच सुरू झाले अमानवी अत्याचार

१८४८ साली पती महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सोबत पुण्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू करताच सावित्रीबाईंना समाजाच्या तीव्र विरोधाला सामोरे जावे लागले. शिक्षण देणे हे ‘पाप’ मानणाऱ्या तत्कालीन उच्चवर्णीय समाजाने त्यांच्यावर सामाजिक बहिष्कार टाकला. शाळेत जाताना वाटेत त्यांच्यावर दगड, शेण, चिखल फेकण्यात येत असे. अस्पृश्यतेच्या नावाखाली त्यांना मानसिक व शारीरिक छळ सहन करावा लागला. अनेक वेळा त्यांचे कपडे इतके घाण होत की त्यांनी सोबत अतिरिक्त साडी नेण्याची सवय लावली होती.

विधवा आणि दलितांसाठी लढा, हिंसाचाराला सामोरे जावे लागले

विधवा पुनर्विवाह, सतीप्रथा, बालविवाह आणि बालहत्या यांसारख्या अनिष्ट प्रथांविरोधात सावित्रीबाईंनी निर्भीडपणे आवाज उठवला. गर्भवती विधवांसाठी निवारागृह आणि अनाथ मुलांसाठी आश्रम सुरू करून त्यांनी समाजाला आरसा दाखवला. मात्र, दलित व शूद्रांना शिक्षण देणे आणि विधवांना आधार देणे यामुळे त्यांच्यावर हिंसक टीका, अपमान आणि धमक्यांचा वर्षाव झाला.

मानवतेचा दीपस्तंभ

इतक्या अन्याय, अपमान आणि अत्याचारानंतरही सावित्रीबाई फुले कधीही मागे हटल्या नाहीत. शिक्षण आणि समानतेच्या माध्यमातून समाज परिवर्तन शक्य आहे, हा विश्वास त्यांनी कृतीतून दाखवून दिला. आज त्यांच्या जयंतीदिनी त्यांचे कार्य केवळ स्मरणात ठेवणे नव्हे, तर समतेचा, शिक्षणाचा आणि मानव हक्कांचा लढा पुढे नेणे हीच खरी आदरांजली ठरेल.